کشاورزی حفاظتی لازمه افزایش عملکرد سالم در سیستان

بسمه تعالی

کشاورزی حفاظتی از ضروریات و لازمه هایی مهم و بسیار حیاتی در شرایط پیش روی سیستان ...

NO TILLAGE FARMING

No Tillage or Low Tillage

امید پودینه . OMID POODINEH

...محقق مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی سیستان .....

کشاورزی حفاظتی (بی خاکورزی یا کم خاکورزی ) ضرورت کشاورزی پایدارتر و با اطمینان بیشتر در راستای افزایش عملکرد در واحد سطح در استان سیستان و بلوچستان و مخصوصا با توجه به کمبودهای آبی و تغذیه ای (مواد و عناصر غذائی ) مناسب رشد بهتر و بیشتر و کمک کننده در افزایش عملکردها در منطقه خاص سیستان ....

مطمئنا با اجرایی شدن طرح انتقال آب با لوله در منطقه و رسیدن آب بصورت صاف(چون در چاه نیمه ها قطعا املاح ته نشین می شوند ) و آب در لوله ها بدون املاح سر مزارع کشاورزان سیستانی خواهد رفت و نیاز زیادی برای تامین مواد غذائی در کشت های مزارع دیده خواهد گردید و لازمه داشتن عملکرد مناسب در کشاورزی با این نوع آبیاری ها تامین بصورت طبیعی تر مواد غذایی و نیازهای مواد آلی برای گیاه می باشد چون طبیعتا کودهای شیمیایی هم بصرفه نیست و هم سلامت را در جوامع مختلف به خطر خواهد انداخت ، و قطع به یقین کشاورزی حفاظتی یکی از بهترین و مهم ترین های مرتفع کننده این معضلات می باشد ، پس توجه به این امر بسیار ضروری و الزامی است ....توجه بیشتر کنیم ..

پس کشاورزی حفاظتی لازمه منطقه سیستان است....لازمه ضروری ......

و باید حتما مدنظر قرار داد در کشاورزی حفاظتی بحث تاوب یک لازمه اساسی است و بسیار مهم ....

عمليات خاكورزي در بیشتر نقاط ایران اسلامی و استان ما ( سیستان و بلوچستان ) بوسيله گاوآهن برگرداندار و بدون وجود بقاياي گياهي انجام ميگیرد . به كارگيري گاوآهن برگردانxadدار در كشاورزي ايران با ورود تراكتور در دهه 40 خورشيدي بتدريج مرسوم و همچنان به عنوان رايجxadترين وسيله مورد استفاده كشاورزان می باشد ، توانايي اين گاوآهن در برگرداندن خاک ، شخم این وسيله را به گونهxadاي چشمگير از بقيه گاوآهنxadها متمايز ساخته است . اين قابليت امکان دفن بقاياي گياهي را در عمقي پايينxadتر از عمق بستر بذر فراهم و با زير و رو کردن خاک ، هوا دهي و مخلوط شدن مواد غذايي با لايه توسعه ريشه را امکان پذير ميxadسازد . برگرداندن خاک همچنين با دفن بذور علفهاي هرز تاثير به سزايي در کاهش جمعيت علفهاي هرز در کشت محصول بعدي اجرا می نماید . با وجود همه مزايايي که گاوآهن برگردانxadدار نسبت به بقیه گاوآهنxadها دارد ولي استفاده دائمی از آن مخصوصا در مناطق خشک مشکلاتي را همراه خواهد داشت و دارد . این مشکلات در بسياري از مواقع بر مزایای آن پيشي گرفتهxad و لزوم استفاده مداوم آنرا با مشکل مواجه ساختهxadاست . ضرورت اصلی در وضعیت بی آبی های موجود و کمبود عناصر غذائی که در مزارع ما اتفاق افتاده و دارد می افتد ، ایجاب می نماید تا کشاورزان ضمن شناخت بیشتر با روش های دیگر خاک xadورزی ، معايب خاكورزي مرسوم در مناطق خشک را نیز مطلع و از نتایج هر دو آنها آگاهی بیشتری پیدا نمایند .

یکی از بدترین روش هایی که متاسفانه در خیلی از نقاط سیستان هم گاهی دیده می شده و شاید هنوز هم باور مردم ما باشد سوزاندن بقایای با ارزشی است که در زمین زراعی وجود دارد با تصور از بین بردن بیماری های و یا آفات یا علف های هرز .... که بسیار عمل ناشایستی است و حتی برخی کشورها برای این عمل مجازات در نظر گرفته اند و قانون قضایی برای محاکمه افرادی دارند که این عمل را صورت دهند.........

البته از جمله مشكلات عمده ای که در خاکxadورزی های مرسوم در اثر استفاده از گاوآهنxadبرگرداندار در مزارع افزون شده و ایجاد می گردد ، مواردی مثل :

كلوخهايشدن خاك ، نياز به وقت و انرژي زياد ، هزينه زياد ، تخريب ساختمان خاك، به همزدن تسطيح زمين ، مصرف زياد آب ، فرسايش بادي و آبي ، كاهش مواد آلي خاك و آلودگي هوا ناشي از سوزاندن بقاياي گياهي ، ایجاد لایه سخت در کفه شخم ...... و مواردی در این راستای ، را به آن اشاره و عنوان نمود ، که در عملکرد و تولیدات کشاورزی بسیار حائز اهمیت می باشند .

خاكورزي حفاظتي

در خاكورزي حفاظتي كاهش شدت عمليات خاكورزي و مديريت بقاياي گياهي موجود در سطح خاک از اهداف اصلی ميباشد . و برای كمكردن شدت عمليات خاكورزي ، كاهش عمق شخم و يا سست و لقكردن خاك بدون زیر و رو (برگرداندن) کردن آن ، خاكورزي حفاظتي محسوب ميشود . در اين سيستم پسماندههاي محصول قبلي تماماً يا قسمتي از آن (حداقل 30 درصد) در سطح يا نزديك سطح خاك نگهداري ميشود حفظ بقاياي گياهي در سطح يا نزديك سطح خاك در روشهاي خاكورزي حفاظتي باعث حفظ رطوبت خاک ، جلوگيري از شستشوي ذرات خاك بر اثر ضــربات باران در اراضی شیب دار و كاهش فرسايش آبي میxadگردد ، همچنين كاهش شدت برهمزدن خاك در سيستم خاكورزي حفاظتي از خردشدن و جابجايي زياد ذرات خاك و پودرشدن آن جلوگيري كرده و باعث كاهش فرسايش بادي میxadگردد .

خاكورزي حفاظتي از دهه 1940 در اروپا و آمريكا به عنوان يك سيستم جايگزين گاوآهن برگرداندار ، به علت خشکسالیxadهای بوجود آمده و به منظور جلوگيري از فرسايش آبي و بادي مورد توجه قرار گرفت و كشاورزي بدون شخم براي اولين بار معرفي گرديد . علاوه بر حفظ و نگهداري منابع آب و خاك ، سلامتي مواد غذايي ، حفظ طبيعت و محيط زيست از موارد دیگری است که در شرايط كنوني توجه كشورهاي پيشرفته را در استفاده از سيستمهاي خاكورزي حفاظتي به خود معطوف داشته است .

روشهاي خاكورزي حفاظتي

كمخاكورزي و بيخاكورزي دو روش متداول در خاكورزي حفاظتي است . در روش كمخاكورزي عملیات بر حسب نوع گیاه و میزان بقایای محصول قبلی تا عمـــق کــافی(15-8 سانتی متر) برای قرار دادن کود و بذر و مخلوط کردن بقایا با لایه سطحی انجام می گیرد . در روش بيخاكورزي هیچ نوع عملیات خاک ورزی صورت نمیxadپذیرد و تنها ماشین کاشت كود و بذر را باحداقل به هم خوردگي در خاك قرارمی xadدهد . در روش بيخاكورزي بقاياي گياهي در سطح خاك(روی خاک) رها می گردند . روش های خاک ورزی حفاظتی در مناطق مختلف دنیا با توجه به شرایط خاک و اقلیم هر منطقه بومی گردیده و از مزایای ویژه ای که برای آن منطقه دارد استفاده میگردد

مزاياي خاكورزي حفاظتي در منطقه سیستان و اقالیم مشابه

حفظ رطوبت خاك

يكي از مشخصات آب و هوای مناطقی به مانند سیستان ، پايين بودن رطوبت نسبي هوا ميباشد . پايينبودن رطوبت موجود در هوا ، موجب افزايش شدت تبخير و تعرق و در نتيجه افزايش آب مورد نياز گياهان ميشود . يكي از راههاي كاهش تبخير ، قبل از سایه انداخن کامل گیاه اصلی پوشش خاک با بقایای گیاهی حاصل از محصول قبلی میباشد. حفظ بقاياي گياهي در سطح يا نزديك سطح خاك با عمليات بيخاكورزي يا كمخاكورزي باعث كاهش تبخير از سطح خاك میxadشود که از طريق كاهش درجه حرارت ، جلوگيري از انتشار بخار آب ، و كاهش سرعت باد در سطح تماس خاك با هوا صورت ميگیرد . وجود بقايا در سطح خاك می تواند حدود 34 تا50 درصد تبخیر از سطح خاک را کاهش دهد . با حفظ بقاياي گياهي در سطح يا نزديك سطح خاك میxadتوان در مناطق خشک بخصوص در فصل تابستان دور آبياري را افزايش داد .

افزايش درجه حرارت خاك در فصل پاييز و تعديل آن در فصل تابستان در منطقه سیستان

يكي از عوامل محيطي موثر بر سبزشدن و رشد و نمو گياهان زراعي در روش بيخاكورزي يا كمخاكورزي درجه حرارت خاك ميباشد . هواي معمولاً صاف مناطق خشك باعث دريافت حداكثر گرمای خورشيد در روز و دفع سريع گرما در شب ميشود . میزان اين تغييرات در فصل تابستان گاهاً به 30 تا 40 درجه سانتيxadگراد ميرسد . مديريت بقاياي گياهي با خاكورزي حفاظتي در تعديل درجه حرارت در مناطق خشك كمك ميكند . بقاياي سطحي به عنوان عايق هاي حرارتي عمل ميxadکنند که به دلیل انعکاس نور ، کاهش تبخير و کاهش تماس باد با سطح خاک است . در بهار در مناطق خشک که هوا رو به گرم شدن است ، وجود بقایا در سطح یا نزدیک سطح خاک سبب کاهش متوسط دماي خاک در تمام عمقxadها ميxadشود . از طرف ديگر ، با سرد شدن خاک (در پاييز) وجود بقاياي گياهي ، خاک را گرمتر از خاک بدون پوشش نگه مي دارد. میxadتوان از اين پديده در سبزكردن بذوري مانند پياز، در فصل پاييز كه در روش رايج براي سبزكردن آن مقادير زيادي شن مصرف ميشود استفاده نمود. براي استفاده از شن دلايل گوناگون نظير جلوگيري از سله بستن خاك، حفظ رطوبت خاك، جذب حرارت و گرمكردن خاك توسط كشاورزان بيان ميگردد. حفظ بقاياي گياهي در سطح نیز میxadتوانداین شرايط را ایجاد کرده و ما نند شن عمل نماید و از مصرف بي رويه شن در مزارع جلوگيري کند.

افزايش حاصلخيزي خاك

يكي از مشخصات خاكهاي مناطقی مثل سیستان فقيربودن خاك اين منطقه از مواد آلي ميباشد . كشاورزان بقاياي گياهي را از مزرعه خارج كرده و برای مصارف دامی خود یا ميسوزانند . سوزاندن بقاياي گياهي هرچند روشي ارزان ، سريع و آسان بوده و كنترل علفهاي هرز ، آفات و بيماريها را امكانپذير ميسازد اما در مجموع بسیار کار ناشایستی در مزارع است که متاسفانه تا همین اواخر نیز این کار صورت می گرفت . ليكن باعث فقيرشدن خاكهاي مناطق خشك از مواد آلي شده است . مديريت بقاياي گياهي ، از روشهاي اصلاح و حاصلخيزي خاك ميباشد . مديريت بقاياي گياهي ، با خاكورزي حفاظتي ميسر است . حفظ بقاياي گياهي در سطح يا نزديك سطح خاك در روشهاي بيخاكورزي و كمخاكورزي مقدار كربنxadآلي ، ساختمان خاك و جمعيت كرمهاي خاكي را نسبت به سوزاندن بقاياي گياهي بهبود ميبخشد .

یا حق .....

امید پودینه . OMID POODINEH

دانشجوی دکترای تخصصی کشاورزی..سیستان

برچسبها: امید پودینه, کشاورزی, کشاورزی حفاظتی, سیستان, کشاورزی سیستان